Zabawy i ćwiczenia.
Praca surdopedagoga z dzieckiem niedosłyszącym w przedszkolu skupia się na maksymalnym wykorzystaniu i stymulowaniu resztek słuchowych (wychowaniu słuchowym), rozwoju mowy, komunikacji oraz budowaniu pewności siebie w grupie rówieśniczej. Działania te odbywają się najczęściej podczas indywidualnych zajęć rewalidacyjnych oraz poprzez wsparcie dziecka w codziennych sytuacjach przedszkolnych.
Poniżej znajdują się praktyczne przykłady ćwiczeń, zabaw i strategii podzielone na kluczowe obszary terapeutyczne:
1. Wychowanie słuchowe i rozwijanie percepcji słuchowej
To fundament terapii, mający na celu nauczenie dziecka sprawnego korzystania z aparatów słuchowych lub implantów ślimakowych.
• Zabawy w wykrywanie dźwięku: Surdopedagog chowa tykający budzik, grający telefon lub pozytywkę. Zadaniem dziecka jest odnalezienie źródła dźwięku w gabinecie (lokalizacja kierunku dźwięku).
• Różnicowanie cech dźwięku: Dziecko reaguje ruchem na zmianę dźwięków. Na przykład: gdy surdopedagog gra na bębenku głośno – dziecko maszeruje i wysoko unosi kolana; gdy gra cicho – dziecko skrada się na palcach. Podobnie ćwiczy się reagowanie na dźwięki wysokie i niskie czy długie i krótkie.
• Identyfikacja dźwięków otoczenia: Maluch słucha nagrań odgłosów przyrody, pojazdów czy zwierząt i wskazuje odpowiedni obrazek na planszy (np. szczekanie psa, syrena strażacka).
• Świat naturalnych szumów: Ćwiczenia polisensoryczne, takie jak gniecenie folii aluminiowej, pergaminu, przesypywanie grochu do plastikowych kubeczków czy przelewanie wody, które uczą wyłapywania cichych i specyficznych odgłosów.
2. Rozwijanie mowy, języka i słuchu fonematycznego
Wada słuchu często ogranicza naturalny napływ wzorców językowych, dlatego surdopedagog celowo programuje rozwój mowy.
• Rytmizowanie i sylabizowanie: Wykorzystanie instrumentów perkusyjnych (tamburyno, marakasy) do wyklaskiwania i "wygrywania" imion dzieci, nazw zabawek czy prostych rymowanek (podział słów na sylaby).
• Różnicowanie par słów (opozycje fonematyczne): Pedagog pokazuje dziecku dwa zbliżone brzmieniowo obrazki (np. półka – bułka, koza – kosa, buda – buda). Następnie wypowiada jedno ze słów (zasłaniając usta kartką, by dziecko nie czytało z ruchu warg), a maluch ma za zadanie wskazać właściwy obrazek.
• Wizualizacja i gesty wspierające: Stosowanie np. gestów mowy (elementów metody krakowskiej lub fonogestów), które pomagają dziecku zwizualizować trudne do usłyszenia głoski (takie jak p, b, t, d).
3. Sprawność aparatu artykulacyjnego i oddechowego
Prawidłowa wymowa wymaga wyrazistych ruchów warg i języka oraz odpowiedniego zarządzania powietrzem.
• Zabawy logopedyczne z lustrem: Surdopedagog i dziecko siedzą przed lustrem. Pedagog opowiada historyjkę (np. o „języczku, który sprząta swój domek”), a dziecko naśladuje ruchy: oblizywanie zębów, dotykanie podniebienia, robienie „rybki” z ust.
• Mecze oddechowe: Dmuchanie przez rurkę na piórka, piłeczki pingpongowe lub papierowe statki na wodzie w celu wydłużenia fazy wydechowej i kontrolowania strumienia powietrza.
4. Strategie wspierające w grupie przedszkolnej (Współpraca z nauczycielem)
Rola surdopedagoga to także wspieranie nauczycieli prowadzących grupę.
• Wskazanie optymalnego miejsce na dywanie: Ważne jest, by podczas zajęć grupowych dziecko siedziało blisko nauczyciela), przodem do niego, tak aby mogło swobodnie widzieć twarz mówiącego.
• Wizualizacja komunikatów: Wdrażanie w sali przedszkolnej planu dnia w formie piktogramów oraz etykiet obrazkowych, co daje dziecku poczucie bezpieczeństwa i ułatwia zrozumienie poleceń bez konieczności ciągłego dopytywania.
